Maintenance – ભરણપોષણ

Description

અહિંથી ભરણપોષણ અંગેની સલાહ આપવામાં આવે છેે.

ભરણપોષણ અંગે યોગ્ય સલાહ શા માટે જરૂરી છે?

કાયદા મુજબ વૃદ્ધ માતા-પિતા, અશક્ત વ્યક્તિ, પત્ની અને બાળકોને ભરણપોષણ (Maintenance) મેળવવાનો કાયદેસર હક આપવામાં આવ્યો છે. જો પરિવારના સભ્યો પોતાની જવાબદારી નિભાવતા ન હોય તો કોર્ટ અથવા સત્તાવાર તંત્ર દ્વારા ભરણપોષણ મેળવવા માટે અરજી કરી શકાય છે. પરંતુ ઘણી વખત એવું બને છે કે હક હોવા છતાં અરજી યોગ્ય રીતે રજૂ ન થવાથી અથવા જરૂરી વિગતો અને પુરાવા ન આપવાથી અરજી નામંજૂર થઈ શકે છે.

ભારતીય કાયદામાં ભરણપોષણ માટે નીચે મુજબની મહત્વની કલમો લાગુ પડે છે:

• ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતા (CrPC) કલમ 125 – પત્ની, બાળકો અને વૃદ્ધ માતા-પિતાને ભરણપોષણ મેળવવાનો હક આપે છે.
• હિંદુ દત્તક અને ભરણપોષણ અધિનિયમ, 1956 (Hindu Adoption and Maintenance Act) કલમ 18 અને 20 – પત્ની, બાળકો અને માતા-પિતાના ભરણપોષણના અધિકાર અંગે જોગવાઈ કરે છે.
• Maintenance and Welfare of Parents and Senior Citizens Act, 2007 – વૃદ્ધ માતા-પિતાને સંતાનો પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવાનો અધિકાર આપે છે.
• Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005 – મહિલાઓને આર્થિક સહાય અને ભરણપોષણ માટે કાનૂની રક્ષા આપે છે.

ભરણપોષણની અરજીમાં આર્થિક સ્થિતિ, સંબંધ, ખર્ચ, આવક અને જરૂરીયાતો યોગ્ય રીતે રજૂ કરવી ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. યોગ્ય કાનૂની માર્ગદર્શન અને સારી રીતે તૈયાર કરેલી અરજીથી કેસ મજબૂત બને છે અને ન્યાય મેળવવાની શક્યતા વધારે રહે છે.

👉 અહિંથી ભરણપોષણ સંબંધિત યોગ્ય સલાહ અને માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે, જેથી તમારી અરજી કાયદેસર રીતે તૈયાર થઈ શકે અને તમને તમારો હક મેળવવામાં મદદ મળે.

ભરણપોષણ (maintenance) બાબતના પ્રકરણમાં પત્નીની બેંક પાસબુક/બેંક સ્ટેટમેન્ટ કોર્ટમાં બોલાવી/રજૂ કરાવવા માટે સામાન્ય રીતે નીચેના કાનૂની પ્રાવધાનોનો આધાર લેવાય છે (કેસ કઈ કોર્ટમાં ચાલે છે તેના આધારે):

1) ફેમિલી કોર્ટ / મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાં (CrPC હેઠળની ભરણપોષણ કાર્યવાહી – કલમ 125 CrPC વગેરે)
(અ) CrPC કલમ 91
કોર્ટ અથવા તપાસ અધિકારી કોઈપણ “document or other thing” જરૂરી હોય તો તેની ઉત્પાદન માટે સમન્સ/ઓર્ડર કાઢી શકે. પત્નીની પાસબુક/સ્ટેટમેન્ટ “દસ્તાવેજ” તરીકે કલમ 91 હેઠળ માંગણી કરી શકાય.

(બ) CrPC કલમ 311
કોર્ટ “any person” ને સાક્ષી તરીકે બોલાવી શકે/ફરી બોલાવી શકે તથા “just decision” માટે જરૂરી પુરાવો લેવડાવી શકે. જો પત્ની પાસબુક અંગે કબૂલાત/ઇન્કાર કરે, તો કોર્ટ કલમ 311 હેઠળ તેણીને અથવા બેંક અધિકારીને બોલાવી શકે.

(ક) CrPC કલમ 165 (Evidence Act) સાથે
કોર્ટ સત્ય શોધવા માટે પ્રશ્નો પુછી શકે/દસ્તાવેજ રજૂ કરાવવા માટે અસરકારક દિશાનિર્દેશ આપી શકે. (આ સીધી “section for application” કરતાં કોર્ટની શક્તિ તરીકે મદદરૂપ થાય છે.)

2) Civil/Family Proceedings (HMA/Family Courts Act) પ્રકારની કાર્યવાહી
(અ) CPC ઓર્ડર XI (Discovery/Inspection)
દસ્તાવેજોની શોધ/ડિસ્કવરી અને ઇન્સ્પેક્શન માટે અરજી કરી શકાય—જેમ કે પત્નીના બેંક ખાતાના સ્ટેટમેન્ટ, ITR, Form-16 વગેરે.

(બ) CPC ઓર્ડર XVI (Summoning of witnesses)
બેંકના સંબંધિત અધિકારીને રેકોર્ડ સાથે બોલાવવા માટે. અહીં બેંક “third party” હોવાથી આ પ્રાવધાન અત્યંત ઉપયોગી થાય છે.

(ક) Family Courts Act, 1984 – કલમ 10
ફેમિલી કોર્ટમાં સામાન્ય રીતે CPC ના સિદ્ધાંતો લાગુ પડે છે (પ્રક્રિયાત્મક રીતે), તેથી ઉપરોક્ત CPC પ્રાવધાનનો સહારો લેવાય છે.

3) બેંક પાસેથી સીધું રેકોર્ડ બોલાવવા (third party record)
જો પત્ની પોતે દસ્તાવેજ રજૂ ન કરે, તો વ્યવહારુ રીતે વધુ અસરકારક રીત એ છે કે:
– CrPC 91 (મેજિસ્ટ્રેટ/ફેમિલી કોર્ટમાં ફોજદારી સ્વરૂપની કાર્યવાહી) હેઠળ બેંકને સમન્સ, અથવા
– CPC Order XVI હેઠળ બેંક મેનેજર/અધિકારીને “original record/statement of account” સાથે બોલાવવા.

4) ધ્યાનમાં રાખવાની મહત્વની બાબતો
– કોર્ટ સામાન્ય રીતે “fishing inquiry” (ફક્ત શંકા આધારે) ટાળે છે; તેથી અરજીમાં “પ્રાસંગિકતા” (relevance) બતાવવી જરૂરી: જેમ કે પત્નીએ આવક ન હોવાનો દાવો કર્યો છે, પરંતુ __ બેંક ખાતામાં નિયમિત જમા/ઉપાડ/સેલરી ક્રેડિટ દેખાય છે, અથવા UPI/NEFT ટ્રાન્ઝેક્શનથી આવકના સંકેત મળે છે.
– ખાતા નંબર/બેંક/શાખા/સમયગાળો (છેલ્લા 12-24 મહિના) સ્પષ્ટ લખશો તો ઓર્ડર મળવાની શક્યતા વધે છે.
– પ્રાઇવસીનો વાંધો આવે તો કોર્ટ “limited period” માટે અને “sealed cover/limited disclosure” જેવી શરતો સાથે રેકોર્ડ મંગાવે છે.